صفحه اصلي > تحلیل روز > فضای مجازی و شکاف بین نسلی

فضای مجازی و شکاف بین نسلی


10-04-1399, 11:30. نويسنده: روابط عمومی

فضای مجازی و شکاف بین نسلی

متاسفانه در چند هفته گذشته شاهد مرگ دلخراش دو دختر نوجوان توسط والدینشان بوده ایم که بازتابهای گسترده ای در محافل گوناگون علمی و خبری  داشت و از این گونه اخبار و رویدادهای دلخراش و دیگر مظاهر آسیب های اجتماعی متاسفانه بسیار شنیده ایم که  می تواند هشدارها و سیگنالهای خطرناکی از مشکلات و مسائل پیچیده  اجتماعی آینده و شکاف عمیق بین نسلی  حکایت داشته باشد .

 در جوامع گذشته اجتماعی نمودن و نهادینه کردن ارزشها و هنجارها(آموزش،مذهب،قوانین،شغل...) بیشتر توسط نهاد خانواده صورت می پذیرفت ولی با مدرن شدن جوامع و تقسیم کار، نهادهای تخصصی بوجود آمدندکه هر کدام به  نوبه خود به نیازهای خاص جامعه و افراد پاسخ می دادند:نظام آموزش و پرورش،نظام حقوقی،نظام سیاسی، نظام فرهنگی،نظام رفاه اجتماعی، نظام امنیتی... تخصصی شدن این نظام ها  سبب تحولات شگرفی در کیفیت زندگی بشری به وجود آورد که پیشرفت و توسعه علمی و در کنار آن رفاه بیشتر را  برای بسیاری از مردم جهان به ارمغان آورد.

ولی در سالهای اخیر  با ظهور و گسترش فن آوریهای نوین، شبکه های مجازی و پدیده جهانی شدن در یک دهه اخیر  کارکردهای بسیاری از این نظام ها تحت تاثیر این فضا  دچار چالش و تغییر شد بطوری که سیطره برخی از این نظام ها از جمله نظامهای آموزشی، پرورشی ،اخلاقی ، بخصوص پرورش عاطفی و اخلاقی خانواده ها در درونی کردن و انتقال ارزشها ، هنجارها و نهایتا در اجتماعی کردن افراد بسیار کمرنگ و بی رمقتر از گذشته شده است. و در این میان  شبکه های مجازی به صورت خزنده و بطئی با  کارکردهای ویژه و جذاب خود از جمله سرعت انتشار اطلاعات بالا،دسترسی آسان ،تنوع موضوعی،گستره فعالیت ، آزادی بی قید، ارتباطات متقابل ،عام و خاص بودن مفرط جامعه هدف،  سبب شده به صورت غیر رسمی و غالبا بی هدف نقش مهمی در  جهت دهی افکار و سلوک رفتاری  افراد بخصوص نسل جدید داشته باشد و  مهم تر آنکه این طرز و سبک زندگی  درونی شده و بعنوان یک روش و سیاق زندگی توسط آنان  بکار بسته می شود  و بسیاری از جوانانی  که   توسط نظامهای  رسمی و خانواده ها بدرستی اجتماعی نشده اند  التزامی به قیود سنتی، ارزشی و مذهبی نداشته  که سبب شکاف نسلی و عصیان  این افراد  در مقابل ارزشهای و هنجارهای  شده است.

 البته در همه ذات موجودات بشر نو شدن و نوزایی عامل  تغییر نسبت به کهنه گی و فرسودگی  و نیرو محرک و عامل  تغییر و نشاط  و لازمه  سیکل طبیعی موجود زنده و مناسبت های زندگی اجتماعی بشری  است ولی  زمانی که سرعت و حجم و نوع تغییرات شدید باشد  می تواند بعنوان یک مسئله غیر طبیعی یا مسئله اجتماعی قلمداد گردد.

در این میدان و فضا و تحت فشارها و الزامهای فضای مجازی درجامعه مدرن  انگارهای ذهنی نسلهای نوجوان که در مرحله حساس و پر تلاطم سنی هستند آکنده از استقلال،انزوا،تنوع و بی قیدی، عصیان  می شود  این در حالیست که انگاره های ذهنی نسلهای  سنتی و نیمه مدرن بر حفظ ارزشها و هنجارهای معمول و نسبی جامعه استوار بوده است و تمایل زیادی به تغییر بنیادی و متهورانه ندارد. این تغییر و پارادکس و در نهایت تقابل نسلی سبب چالشهای در خانواده سنتی ایرانی شده است.

 همچنین  در این فضا از گروه های مرجع و الگوهای نوین این نسلها نباید غافل شد. الگو پذیریی نوجوانان از سلبریتها و تتلوهای مجازی که گاها  وصل به سیاستگذاران فرهنگ  غربی و  شرکتهای سرمایه داری و تبلیغی هستند بی تاثیر  در رواج این سبک و سیاق زیستی و بی قیدی اجتماعی، عصیان در مقابل سنتهای معمول  و پوچ انگاری جامعه و از خودبیگانگی این نسل نیست .

نوجوانان و جوانان به دلیل اینکه در مراحل حساس سنی و فکری  هستند  عملکرد و تصمیم گیری  صحیح  در این مرحله، مسیرهای آینده آنان را پی ریزی و ترسیم می کند  لذا انتخاب الگو و بکارگیری سبک زندگی  که با ارزشها و هنجارهای پذیرفته و عرفی جامعه سنخیت دارد بسیار مهم و تاثر گذار خواهد بود.

  نوجوانان و جوانان که با حجم عظیمی از داده های متنوع  فضای مجازی روبرو هستند متاثر تر و آسیب پذیرترند ، همچنین پیچیدگی های ذاتی حوزه فرهنگ و اخلاق و  عدم برنامه های ریزی دقیق  برای مقابله با  تبعات منفی و شدید فضای مجازی،کار را بسی پیچیده و حساستر کرده است و اگر چالشهای فضای مجازی توسط خانوادها ، نهادهای فرهنگی و اجتماعی و مردم  به درستی هدایت و مدیریت نشود دورنمای روشنی فرا روی جامعه قرار نخواهد بود.

 

محمد لکزایی - دانش آموخته مسائل اجتماعی ایران

 


بازگشت